سهيل درودي
مشكلات و معضلات خرد و كلان در مصر
بي شك كشور مصر يكي از مهم ترين و متمدن ترين كشورهاي خاورميانه مي باشد، كه امروزه در محاصره بحرانهاي مختلفي قرار گرفته است. سابقه تمدن و فرهنگ سازي در مصر باستان به هزاره قبل از ميلاد باز ميگردد . اگر چه اهرام ثلانه، مظهر و سمبل تمدن مصر مي باشد، اما واقعيت اين است، كه قدمت و ريشه تمدن مصري به صد ها سال پيش تراز ساخت اهرام ثلاثه توسط فراعنه باز ميگردد . به هر صورت مصر امروز به رهبري ( حسني مبارك ) كه يكي از مسن ترين روساي جمهور در جهان معاصر مي باشد، در حلقه اي از مشكلات و معضلات گرفتار شده است. اين مقال ميكوشد تا به صورت مختصر و فشرده نمايي كلي از اين معضلات را به نمايش گذارد. چالشهاي فراروي (حسني مبارك ) را ميتوان به دو گروه درون سيستمي و برون سيستمي تقسيم كرد. مشكلات درون سيستمي مشكاتي است كه مختص جامعه مصري ميباشد و در جغرافياي سياسي اين كشور جاي ميگيرد و در واقع اين مشكلات محصول و نتيجه مختصات سياسي، اقتصادي و فرهنگي مصر مي باشد . اما مشكلات برون سيستمي، مشكلاتي است كه اختصاص به جامعه مصري ندارد و در واقع اين مشكلات گريبان تمام كشورهاي عرب زبان را گرفته و فشار مي دهد . بزرگترين، اصليترين و مهمترين مشكل برون سيستمي در جامعه مصر مطالبات فرو خفته سابق و اكنون برآمده ميباشد. حجم وسيعي از مطالبات اجتماعي، سياسي كه ساليان سال توسط حكام مصري سركوب ميشد، اكنون توسط مردم به يك نياز عمومي تبديل شده است، احساس نياز به تغييرات وسيع و كلان در سيستم سياسي، حوزه اجتماعي و دايره اقتصادي امروزه به خوبي در مصر مشهود و مملوس است. از يك سو نياز به اصلاحات با توجه به تغييرات عميق و سريع در جهان پيرامون مصر مشاهده مي شود و از سويي ديگر رهبران كنوني مصر و در راس آنان ( حسني مبارك ) حاضر به پذيرش اين تغييرات و انجام اصلاحات نيستند . اين دو گانگي يعني احساس نياز از سوي مردم و عدم پاسخ از سوي رهبران، جامعه مصري را دچار تشتت آراء و انشقاق سياسي كرده است. پر واضح است كه جهان معاصر با توجه به پيشرفتهاي متعدد در امور فن آوري و تكنولوژي اطلاعات مانند رسانه ها ماهواره، كامپيوتر، اينترنت و ..... دنياي انتقال انديشه و آگاهي و اطلاعات از يك طرف دنيا به سوي ديگر جهان مي باشد، نتيجه طبيعي و صحيح انتقال اطلاعات به اين نقطه مي رسد كه به طور مثال يك فرد مصري با مقايسه تطبيقي سيستم سياسي كشور سوئد با كشور خود به كاسيتها و مشكلات سياسي كشور مصر پي برده و خواهان تحول و تغيير مي باشد . اين مشكل نه تنها در مصر بلكه در اكثريت قريب به اتفاق كشور هاي عرب وجود دارد، بسياري از رهبران عرب، چشمان خويش را به روي واقعيتهاي بيروني بسته و حاضر به پذيرش مقتضيات جهان امروز مانند جامعه مدني و دمكراسي نيستند، در نتيجه بحران بيرون سيستمي نه تنها در مصر بلكه در بسياري از كشورهاي عرب مشاهده مي شود . اما مشكلات درون سيستمي مصر را مي توان به مشكلات متفاوت و گاه متضادي تقسيم كرد، اما با يك نگاه كلان و سيستماتيك مي توان مخالفان و ناراضيان دولت حسني مبارك را در 4 گروه جاي داد . گروه اول فرهيختگان و نخبگان ليبرال منش مي باشند كه در زمره روشنفكران عرب جاي ميگيرند . اين گروه خواهان باز شدن فضاي سياسي، مردم سالاري و بسط جامعه مدني مي باشند، در مجموع روشنفكران ليبرال مصري الگو و مدل غربي و اروپايي را بهترين گزينه براي سيستم سياسي اين كشور ميدانند. البته لازم به ذكر است كه ( حسني مبارك ) تسامح و تساهل بيشتري از خود نسبت به اين گروه به نمايش مي گذارد، زيرا جامعه مصري نسبت به ديگر كشورهاي عرب زبان ضريب بيشتري از خرد ورزي و انديشه مداري را به جهانيان عرضه نموده است . بنابراين قشر روشنفكر و فرهيخته در مصر داراي ريشه و سازماني خاص است . گروه دوم : مخالفان هيات حاكمه مصر،كه مي توان آن را قشر متوسط شهري ( بورژوا ) ناميد . از پزشكان،حقوقدانان و برخي از كارمندان تشكيل شده است اين گروه بيشتر از اينكه اعتراضات سياسي داشته باشند، انتقادات صنفي و اجتماعي دارند و خواهان منزلت شغلي و اجتماعي مي باشند . اين گروه نيز آنچنان خطر و آسيب جدي را متوجه دولت مصر نمي كنند . گروه سوم : كه به ( ناراضيان اقتصادي ) معرف هستند، گروه كثيري از كارگران صنعتي تا كارگران روزمزد را شامل مي شود . قصه اعتراض و انتقاد كارگران از آنجا شرع شد . كه قيمت مواد غذايي و نان به صورت تصاعدي افزايش پيدا كرد و اين افزايش قيمت فشار بسياري را بر دوش قشر آسيب پذير وارد نمود. ولي آن گاه كه اين فشار باعث تظاهرات و اعتصابات كارگري شد . دولتمردان مصري با سياست ( مشت آهنين ) آن را پاسخ دادند و بسياري از كارگران معترض در جريان تظاهرات مصدوم و زخمي شدند . اما گروه چهارم كه مهمترين، قويترين و سازمان يافتهترين گروه مخالف در برابر دولت مصر است، ( اخوان المسلمين ) هستند. ( اخوان المسلمين ) كه يك گروه بنيادگراي ريشه دار مي باشد مهمترين اپوزسيون موجود در مصر مي باشد ( اخوان المسلمين ) مصر امروز نماد و سمبل نماينده نسل اسلامگراي عرب مي باشد، كه خواهان تغيير و تحولات اساسي در جامعه مصري به نفع دين اسلام مي باشد . در انتخابات پارلماني ( اخوان المسلمين ) توانست 80 كرسي مجلس را تصاحب كند. البته دولتمردان مصر در برابر اين تهديد ساكت ننشسته و در دادگاه نظامي مصر براي رهبران ارشد ( اخوان المسلمين ) زندانهاي طويل المدت وضع كرده اند . به هر صورت، مصر امروز در محاصره مشكلات خود و كلان متفاوتي به سر مي برند . برخي از تحليل گران سياسي معتقدند، دولت (حسني مبارك ) نمي تواند، در برابر اين 4 گروه مقاومت كند و در نهايت از هم خواهد پاشيد، اما نگارنده بر اين باور است كه هيچ شاخص و دليلي بر تضعيف دولت مصر وجود ندارد .
زيرا اين 4 گروه اساسا" با هم اتحاد و ائتلافي ندارند و حتي در برخي مواقع ديدگاههاي متضاد و متنافضي هم دارند . مثلا" روشنفكران عرب تبار مصري كاملا" غرب گرا مي باشند . در حالي كه بر عكس ( اخوان المسلمين ) صد در صد غرب ستيز هستند . اگر اين چهار گروه بتوانند حول يك محور به اشتراك برسند و با هم تفاهم و همكاري كنند،آن وقت مي توان گفت كه دولت ( حسني مبارك ) آبستن حوادثي مي باشد كه برد و دامنه آن بسيار فراتر از سرزمين مصر خواهد بود.
آرمان رباني
رابطه استقلال هسته اي با كنوانسيون ايمني هسته اي
از زماني كه بر اساس تئوريهاي محض و كاربردي ( آلبرت انيشتن ) در فيزيك دانشمندان توانسته اند به دانش هسته اي و غني سازي اورانيوم دسترسي يا بند و اين دانش را در علوم پزشكي، كشاورزي، فني مهندسي و نظام پياده كنند تا به امروز كه دانش هسته اي به عنوان يكي از استراتژي ترين علوم بشري مورد توجه و تامل تمامي دانشمندان مي باشد، مساله حفاظت و ايمني هسته اي هميشه ذهن دست انداركاران اين دانش را به خود معطوف داشته است . به خصوص هنگامي كه در نيروگاه اتمي (چرنوبيل ) عدم توجه به مسايل ايمني باعث يك فاجعه انساني شد ديگر شكي براي دانشمندان باقي نماند كه بايد در كنار پردازش به توسعه دانش هسته اي به مسايل ايمني آن نيز توجه كنند به همين علت كنوانسيوني از كشورهايي كه داراي نيروگاههاي اتمي هستند تشكيل شد. وظيفه اصلي و مهم كنوانسيون بين المللي ايني هسته اي كه اكنون 65 كشور عضو آن هستند . تفهيم و باز آموزي نكات ايمني به اعضاي خويش مي باشد . در واقع كنوانسيون بين المللي ايمني هسته اي به دنبال آن است كه ريسك و خطر انفجار تخريب و ... نيروگاه هاي اتمي را به ضريب صفر نزديك كند . اتحاديه اروپا چندي پيش از ايران در خواست كرد تا جمهوري اسلامي به اين كنوانسيون بپيوندد ده كشور اسلووني رئيس دوره اي اتحاديه اروپا اين درخواست را اعلان كرد هم چنين روسيه نيز به پيوستن ايران به كنوانسيون اصرار مي ورزد . تا به امروز جمهوري اسلامي از پيوستن به كنوانسون خود داري كرده است، اما اين بار كه مجدد اتحاديه اروپا در خواست خويش را مطرح كرده است، مقام هاي مسئول نظام تا به حال در اين زمينه سكوت كرده و پاسخي ندادهاند. علت عدم پيوستن جمهوري اسلامي به كنواسيون اين مي باشد كه ديدگاهي در داخل معتقد است كه پيوستن ايران به كنوانسيون، باعث نقض استقلال هسته اي جمهوري اسلامي مي شود، زيرا اين كنوانسيون به كشورهاي عضو اجازه داده است از يكديگر در باره برنامه هاي ايمني تاسيسات اعضاي خويش اطلاعات بخواهند . اگر چه اين كنوانسيون اعضا يش را به افشاي اطلاعات ملزم نمي كند . به هر صورت اين وظيفه كارشناسان و متخصصان امور هسته اي است كه با تبيين دقيق و فني پيوستن يا عدم پيوستن جمهوري اسلامي به كنوانسيون بين المللي ايمني هسته اي به اين پرسش بسيار اساسي و مهم پاسخ دهند كه آيا پيوستن ايران به كنوانسيون ايمني هسته اي ناقض استقلال هسته اي است.
شفيعخاني
در حاشيه سفر اخير رييس جمهور به شبه قاره هند
ايران ، كانون تاثير گذار و مولد همگرايي در عرصه جهاني
محمود احمدي نژاد رئيس جمهور ي اسلامي ايران هفته پيش در شبه قاره هند ميهمان رسمي رهبران كشورهاي، پاكستان، هند و سريلانكا " بود ديدار وي با مقامات اين كشورها علي الخصوص نخست وزير هند بار ديگر توانايي ايران در جذب اعتماد بازيگران اصلي نظام بين الملل را آشكار نمود .نكته مهمي كه در مورد اين سفر علي الخصوص سفر به هند وجود دارد و به راحتي نمي توان از كنار آن گذشت اين مسئله مي باشد كه : جمهوري اسلامي ايران طي سالهاي اخير خود را به عنوان كانون و مولد همگرايي در شرق به نظام بين الملل معرفي نموده است . در جريان برگذاري نشست " شانگهاي" اين نقش تهران بسيار پر رنگ گرديد و هم اكنون با تقويت روابط راهبردي با " دهلي نو " وارد مرحله تازه اي گرديده است .
در حالي كه ايالات متحده آمريكا سعي در حفظ حداقلي ساختار در حال انحطاط ناتو مي باشد . جبهه شرق در حال تولدي تاثير گذار خواهد بود . كشورهاي عضو "ناتو " ( پيمان آتلانتيك شمالي ) كه عملا" پس از فرو پاشي "كمونيسم " فلسفه وجودي خود را از دست رفته مي بينند سعي دارند با اتكا بر چند نظريه " نئورئاليستي " فتاي زود هنگام خود را به تاخير بيندازند. ليكن در آن سوي آتلانتيك معادله به گونهاي ديگر ترسيم گرديده است .
اگر چه در شرق هنوز " پكن، مسكو " و دهلي نو نقش واقع گرايانه خود در معادلات جهاني را درك ننموده اند،ليكن جمهوري اسلامي ايران حامل پيام درك اين واقعيت براي سران اين كشورها بوده است. ايران طي چند سال اخير از پوسته محدود خود در قلمروي دولت، ملت خارج گرديده و در كسوت يك " جريان مولد همگرايي " پا به عرصه جهاني گذاشته است . از اين رو ايالات متحده آمريكا ناچار است امروزه تهران را به عنوان يك " كانون تاثير گذار " و نه يك كشور مخالف با غرب، مورد شناسايي قرار دهد . بايد اذعان نمود در نگاه ايران آسيا جايگاهي ويژه در تعاملات بين المللي و منطقه اي در ابعاد مختلف اقتصادي و سياسي دارد در نگاه به شرق تهران و مثلث شامل "هند "،"روسيه " و " چين " شركاء و همكاران استراتژيك يكديگر دانسته مي شوند و پاكستان نيز از جايگاهي مناسب برخوردار است و چنين نگاهي را نيز در نزد رهبران اين كشورها به همكاري با تهران مي توان ديد. به اذعان صاحبنظران دليل اساسي اين همكاري اشتراك نظرهاي بسيار و ديدگاههاي نزديك و عموما" هماهنگ آنها در خصوص مسايل عمده جهاني و منطقه اي و ظرفيتهاي بسيار بالايي است كه براي همكاري با هم دارند و اين قابليت ها و تواناييها براي هر يك از اين كشورها در همكاري دو و يا چند جانبه حياتي است . ايران با رشد بسيار سريع خود در عرصه اقتصادي به دو سريلانكا به عنوان يك بازار بزرگ كه ايران مي تواند سهمي شايسته در آن داشته باشد .نگاه مي كند و به علاوه تهران قادر است نيازهاي اين كشور را به سرمايه گذاري خارجي به خصوص در زمينه تامين و توليد انرژي از طريق احداث پالايشگاه، انتقال نفت و گاز و نيز صدور خدمات فني و مهندسي تامين نمايد. در سريلانكا نيز در رابطه با تهران تواناييها و قابليت هاي بسياري براي عرضه دارد. اين كشور سالهاست كه بزرگترين صادر كننده چاي و برخي محصولات كشاورزي ويژه مناطق شبه قاره هند به ايران است. روابط تهران و اسلام آباد در همه سطوح همواره به جز مقاطعي در گذشته كه بيشتر به گلايه ها و شكايت هاي تهران از مواضع اسلام آباد در خصوص مسايل افغانستان و از جمله حمايت از طالبان مي شد روابطي گرم و با احترام متقابل بوده است . ايران و پاكستان به عنوان دو همسايه با اشتراكات عديده از جمله زبان، فرهنگ و دين سالهاي طولاني روابطي در همه ابعاد نزديك و دوستانه با هم داشتهاند. اشتراكات عميق دو كشور رابطه ويژهاي نيز مابين دو ملت به وجود آورده است. شور و شعف ويژهاي كه مردم پاكستان در استقبال از حضرت آيت ا... خامنه اي در سفر به پاكستان در دوران رياست جمهوري ايشان و بعد از ايشان در سفرهاي ديگر مقامات ايراني به اسلام آباد از خود نشان دادند، همواره در اذهان دو ملت زنده است . پاكستان از جمله كشورهاي در حال توسعه اي شناخته مي شود كه براي تكميل و سرعت بخشيدن به رشد اقتصادي خود نيازروز افزون به انرژي دارد و ايران مي تواند همچنان تامين كننده اصلي آن باشد. ايران،پاكستان و هند بر سر اجراي يك خط لوله گاز كه به خط لوله صلح شهرت يافته توافقي اصولي دارند و سه طرف تاكنون براي اجراي آن مباحث فني دو جانبه و سه جانبه بسياري انجام دادهاند كه در جريان سفر اخير رئيس جمهور به پاكستان ايران آمادگي خود را براي نهايي كردن پروژه خط لوله صلح اعلام نمود و از مشاركت احتمالي چين نيز در اين پروژه استقبال كرده. اجراي اين لوله نه تنها نياز روز افزون دو كشور پاكستان و هند را به انرژي با اطمينان تامين مي كند، بلكه مي توان با ادامه دادن آن تقاضاي بسياري از قدرتهاي اقتصادي آسيايي مانند "اندونزي" "مالزي "،"سنگاپور "،و حتي چين " را با ذخاير انبوه گاز ايران مرتفع ساخت . كشورهايي كه به سرعت به ابرقدرتهاي اقتصادي در شرق جهان تبديل مي شوند. هند– ايران،و پاكستان هرسه قدرت هاي هسته اي هستند اما ايران مسير برنامه هسته اي خود را صرفا" براي تامين انرژي و كاربردهاي صلح آميز ديگر آن هدايت كرده است . علي ايحال آمريكا در هدف گذاريهاي خود در آسياي شرقي و شبه قاره هند،عدم دسترسي كشورهاي آسيايي با رشد بالاي اقتصادي به نفت و گاز منطقه خليج فارس و آسياي مركزي را تعقيب مي كند و براي رهبران اين كشورها نيز روشن است كه روابط آمريكا با آنها يك رابطه تاكتيكي است و نه استراتژيك . از منظر ايالات متحده انرژي ابزار تنظيم روابط با اين كشورها در نظم سياسي مورد ادعاي "واشنگتن" است كه آمريكا مي خواهد يگانه ابر قدرت در آن باشد و اين همان چيزي است كه به مزاق دولتمردان آسيايي هرگز خوش نيامده است و هفته گذشته و در جريان سفر رئيس جمهور كشور مان به هند بود كه رهبران " دهلي نو " با جسارت و جرات تمام در مقابل تاكيد دوباره آمريكا مبني بر مخالفت با اجراي خط لوله گازي صلح ميان ايران، پاكستان و هند قاطعانه ايستادند و بار ديگر گفتند كه هند كشوري مستقل است در نهايت اينكه ايالات متحده آمريكا كه طي سالهاي اخير سعي كرده بود با استناد به "تهديد " و "تشويق " كشورهاي شبه قاره هند را تحت نفوذ و سلطه خود قرار دهد، مقامات هندي تهديدات واشنگتن را ناديده انگاشته و بر لزوم مشاركت دهلي نو در پروژه خط لوله صلح در جريان سفر اخير هيات ايراني تاكيد نمودند. ترديدي نيست كه معاملات نفت و گاز بين هند و ايران پايه محكمي را براي هند در تضمين امنيت انرژي و نيز حفظ رشد اقتصادي و صنعتي اين كشور فراهم مي سازد. به اذعان كارشناسان و صاحبنظران امور اقتصادي احداث خط لوله گاز ايران، پاكستان، هند مناسبترين اقدام در جهت تقويت همكاري بين هند و ايران در زمينه انرژي خواهد بود.